39 yıldır süren hukuksuzluk hali: 12 Eylül

img

DİYARBAKIR – 12 Eylül Darbesi döneminde Diyarbakır Cezaevi’nde kalıp, ağır işkenceler gören isimler, aradan 39 yıl geçmesine rağmen devlet ve hukuk adına halen değişen bir şey olmadığını ifade etti.

Üzerinden 39 yıl geçen 12 Eylül Askeri Darbesi, vücut bulan hukuksuzluk hali içerisinde işlenen cinayetler, yapılan idamlar, kötü muamele ve insan hakları ihlalleriyle Türkiye tarihinin en karanlık sayfaları olarak kayıtlara geçti. Bu dönemde ağır bedeller ödeyen bir kesimlerden biri de Kürtler oldu. Döneme dair hafızalara kazınıp, sembolize eden mekanların başında ise Diyarbakır 5 Nolu Cezaevi geldi.
 
3 KİPRİT ÇÖPÜ…
 
Diyarbakır zindanında ağır işkencelere maruz kalan tutuklulardan Mazlum Doğan, cezaevi koşullarını protesto eden 21 Mart 1982’de ardından 3 kibrit çöpü bırakarak hayatına son verdi. Doğan’ın bıraktığı direniş ruhunu ise tarihe “Dörtler” olarak adlarını yazdıran Ferhat Kurtay, Eşref Anyık, Mahmut Zengin ve Necmi Öner takip etti. Yapılan insan dışı uygulamalara karşı 14 Temmuz 1982’de başlatılan ölüm orucu eyleminde ise eyleme öncülük eden Mehmet Hayri Durmuş’la birlikte, Kemal Pir, Ali Çiçek ve Akif Yılmaz yaşamlarını yitirdi. Diyarbakır 5 No’lu Cezaevi’nde 1981-84 yılları arasında tam 34 tutuklu yaşamını yitirdi.
 
O dönem burada kalan, uygulanan vahşete maruz kalıp, tanıklık eden isimler arasında yer alan Ahmet Candan ve Ahmet Andıç, o dönemi anlattı. 
 
12 Eylül darbesinden 4 ay önce tutuklanıp Diyarbakır Cezaevi’ne konulduğunu belirten Ahmet Candan, 65 yıllık yaşamının farklı dönemlerinde tam 17 yıl cezaevinde kaldığını paylaştı. Candan, Diyarbakır Cezaevi’nde o dönem maruz kaldığı işkenceleri ise şu sözlerl dile getirdi:
 
“Cezaevindeyken aniden sesler geldi. Bu ses postaların sesiydi. Birden bulunduğumuz koğuşlara girdiler ve hepimizi sıraya dizip işkenceden geçtiler. Aradan 3 gün geçtikten sonra daha önce orada çalışan bütün gardiyanların yerine kendisini cezaevine gönüllü yazan kişileri getirdiler. Ve o günden sonra işkence başladı.  Kaba dayaktan psikolojik dayağa kadar her şey vardı. Anlatmaya kalksak bunu ne kaydedecek kaset ne de yazacak kitap vardır. 
 
‘DİRENENLER SAYESİNDE TOPLUM AYAKTA’
 
3 yıl boyunca kesintisiz bir şekilde 24 saat işkence yapıldı. İşkence yapanlar o kadar insanlıktan çıkmışlardı yeni yeni teknikler çıkarıyordu. Elektrik verme, falakaya yatırma, çıplak bir şekilde yürütüp marş okutmak, dışkı yedirme bunlar sadece bazıları. Bunlar toplumun da bildiği şeyler.” 
 
Diyarbakır zindanının toplumun zihninden işkencenin yanı sıra direnişi de anımsattığını vurgulayan Candan, o gün direnenler sayesinde bugün toplumun ayakta kalabildiğini ifade etti.
 
‘DEĞİŞEN BİR ŞEY YOK’
 
12 Eylül’de yaşadıklarının daha dün gibi aklında olduğunu dile getiren Candan, “Aradan 39 yıl geçmesine rağmen halen devlet ve hukuk adına değişen bir şey yok. Hukuk halen aynı hukuk.  Zaten 12 Eylül Anayasası halen yürürlükte. Cezaevlerindeki durum ise, daha da kötü bir hal almış durumda. Daha önce cezaevinde yıllarca birlikte kaldığım bir arkadaşım bu süreçte 7 ay cezaevinde kaldıktan sonra dışarı çıkar çıkmaz yurt dışına çıktı, ‘Bir daha cezaevine giremem’ diyerek. Durum bu kadar kötü, hukuk bu kadar kötü. Ama o zaman da yılmadık şimdi de yılmayacağız” ifadelerini kullandı. 
 
‘MUHALEFETİ BASTIRMAK İSTEDİLER’
 
Ahmet Andıç ise, o dönem Diyarbakır’ın Dicle ilçesinde öğretmenlik yaparken tutuklanıp, cezaevine konuldu.
 
Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana darbe mekaniğinin varlığı hep koruduğunu dile getiren Andıç, 12 Eylül’e uzanan süreci şöyle özetliyor: “70’li yıların ortalarında ülkede Kürt halkının, diğer emekçi sınıfların mücadelesinin yükseldiği, giderek örgütlü bir topluma doğru evrilmenin olduğu yani mevcut düzenin kabuğunu yırtmaya çalışan, daha demokratik, daha uygar bir ülkeye yönelik devrimci çıkışlar yükseldi. Yönetilenlerde eskisi gibi yaşamak istemiyordu. Daha iyi bir düzen, daha ilerici bir düzende yaşama isteği yükseldi. Böylesi bir ortamda Türkiye’de egemen güç ve bu egemen gücün arkasına saklanan emperyalist güçler devreye girdi. Halkı korkutup, yükselen muhalefeti bastırıp, sokaklardaki demokrasi isteyen insanları evlerin içine hapsetmesiyle bir zapturapt dönemine gidilmeye başlandı. Sonuç olarak da 12 Eylül 1982’de bir askeri darbe gerçekleşti.”
 
KÖYDE UĞRADIĞI İŞKENCEYİ CEZAEVİNDE DE GÖRDÜ
 
Cezaevine girmesiyle birlikte işkence tanıştığını kaydeden Andıç, “Bizim köye darbenin 3’üncü günü askeri operasyon başlatıldı. Köy mermi yağmuruna tutulmuştu. İşkenceyle köylülere işte dışkı yedirme gibi her türlü pislik yapıldı. O dönemde erkeklerin cinsel organına ip takılarak kadınlara çektirmelere varan akıl almaz her türlü vahşet uygulandı” dedi.  Andıç, cezaevinde uygulanan işkencelerin ise gösterilen direnişlerden sonra ancak azaldığını kaydetti.
 
Askeri darbenin toplumda büyük travmalara yol açtığını söyleyen Andıç, özellikle kendilerinden sonraki kuşakların geçmişle bağının koparılmasının kendilerinde derin izler yarattığını ifade etti. 12 Eylül ile bugünü de kıyaslayan Andaç, günümüzde 12 Eylül’ü aşan bir uygulamanın var olduğunu da belirtti.
 
MA / Fethi Balaman
 

Diğer başlıklar

27/01/2020
23:14 Trump, İsrail-Filistin barış planını yarın açıklayacak
22:37 Erdoğan: Hafter'in ateşkes derdi yok
22:21 ‘Neden röportaj verdin’ diyerek ikinci kez darp ettiler
20:14 Elazığ’da hasarlı binalar yıkılıyor
19:02 Deprem mağduru çocuklar dumandan zehirlendi
18:19 İşkenceyi itiraf eden polis: Baskı altında ifade verdim
17:59 Köpekleri zehirleyenlere 10 yıl ceza
17:44 İran'da deprem
17:23 Hükümete sordular: Deprem öncesi önlem alınmamasının sebebi nedir?
17:13 Tekirdağ Cezaevi’ndeki işkence iddiaları Meclis’e taşındı
17:03 Fatma Tümen korucu silahıyla katledildi
16:58 TUHAY-DER yöneticileri serbest bırakıldı
16:54 Nazlıer tahliye edilmedi: Kumpas dosyasıdır
16:26 Deprem yardımında çifte standart
15:45 Kayyım yüzde 330 zammını Nisan’a erteledi
15:36 Gazeteci Canözer'e hapis istemi
15:33 Gazeteciler: Kimsenin icazetine ihtiyacımız yok
15:26 Müzeyyen Boylu davası: Sanık ve avukatı duruşmaya katılmadı
15:20 Enkaz altında kimse kalmadı: 41 ölü, bin 607 yaralı
15:17 İHD'den İç Anadolu Bölgesi'ndeki cezaevleri raporu: Tecrit, ringle sevk, kelepçeli muayene dayatması
14:56 Ankara’da peş peşe iki deprem
14:45 Malatya'daki depremzedeler: Çadır dışında destek verilmedi
14:41 Ma Music Akademisi'nden Adana'da ritim atölyesi
14:30 DTSO ve DTB'den depremzedelere 2 kamyon yardım
14:29 Mühendisler yapıları inceledi: Kontrolsüz yapılaşma sonucu binalar göçtü
14:18 Sokak müzisyenlerinden Elazığ için yardım
13:59 Yılmaz Güney Film Festivali'ne 165 başvuru
13:58 Hastaneden geri çevrilen tutuklu yaşamını yitirdi
13:56 Ender: Koruma talebim kabul edilmedi
13:43 Güven: Öcalan’ın felsefesi İmralı duvarlarını aştı, tüm dünyaya yayıldı
13:25 Nazlıer'in duruşmasında milletvekilleri ve avukatlar salondan çıkarıldı
13:02 50 kişiye deprem paylaşımından soruşturma
12:59 Ağır hasarlı evlere yardım 41 bin TL olacak
12:54 HDP’den çağrı: Demokrasi İttifakında buluşalım
12:41 Mazlum Ebdi ile görüşen ABD'li komutan: Ortaklarımızla çalışmaya devam edeceğiz
12:34 Bozova'da 2 gözaltı
12:25 ‘Kadın kurumuna neden erkek müdür atandı?’
11:49 Halfeti ve Birecik'ten depremzedelere yardım
11:48 Sayıştay'ın Van kayyım raporu: İhaleler pazarlık usulü yapıldı, işçi alımı mevzuata aykırı
11:24 Çınar’da öldürülen çocukla ilgili 3 kişi serbest bırakıldı
11:04 İnkar ederken itiraf etti: İptal edilen kart sayısı 894
10:51 Elazığ’da 948 artçı deprem
10:44 Rejim güçleri İdlib’e ilerliyor
10:43 TÜİK’e göre sektörel güven endekslerinde artış yaşandı
10:25 Silvan Tarım Kredi Kooperatifi’nde 15 milyonluk vurgun iddiası
10:19 Kürtçe konuşan genci öldürene müebbet istemi
10:17 Başkaya: Uygarlık krizinden çıkışın ipuçlarını Rojava veriyor
09:24 Depremde yaşamını yitirenlerin sayısı 39’a çıktı
09:23 Bülbül: Devletler dini kullanarak katliamlar yaptı
09:22 Îlham Ehmed: Kürt birliğine ilişkin her adım tarihi niteliktedir
09:00 Çadır var, soba yok, battaniye eksik
09:00 Gergerlioğlu: Bankada hesap açamayan KHK’liler işlerinden oluyor
09:00 Aydın'da JES gerçeği: Tarım arazilerine kurulan santraller ölüm saçıyor
09:00 22 Suriyeli tutuklu aileleriyle görüşemiyor
09:00 ‘Gözaltında şiddet gördüm, endişeliyim’
09:00 27 OCAK 2020 GÜNDEMİ
01:24 Elazığ Valiliği’nden gazeteci Akinan hakkında suç duyurusu
00:33 Soylu HDP’li belediyenin engellenen yardım tartışmalarına yanıt verdi
26/01/2020
23:15 Basketbolcu Kobe Bryant hayatını kaybetti
22:48 Enkaz altındaki 3 kişinin yeri tespit edildi
21:51 Bağdat’ta Yeşil Bölge’ye 5 füze saldırısı
20:06 Yurttaki deprem çatlaklarını duyuran öğrencilere ‘anonslu tehdit’
19:38 Gazetecilerin basın kartlarının iptal edilme kararından vazgeçildi
19:34 Azez’de bombalı saldırı:7 ölü
19:17 ‘Ömürleri dolan termik santraller derhal kapatılmalı’
19:01 Amedspor Teknik Direktörü Budakın istifa etti
18:57 HDP heyetinden depremde yaşamını yitirenlerin ailelerine ziyaret
18:35 Hakkari’de 5 bölge giriş çıkışa yasaklandı
18:22 Erdoğan: Başından beri Libya’da askeri müdahalelerle çözüm alınmayacağını söyledik
18:12 Suriyeli genç enkazdan kurtardığı aile ile buluştu
17:41 Elazığ’daki depremde yaşamını yitirenlerin sayısı 38'e yükseldi
17:17 HDP’den Elazığ Valiliği’ne: Siyasi hesaplar halkın can güvenliğinin önünde tutulmakta
17:15 ‘Bir kadın daha unutulur gider mi sanıyorsunuz?’
17:10 Van’da yangın: 2 çocuk yaşamını yitirdi
16:52 Patnos'tan dayanışma çağrısı
16:47 Amedspor sahadan mağlup ayrıldı
16:41 Berna Laçin’e deprem paylaşımlarından dolayı soruşturma
16:20 Lice'de hava destekli askeri operasyon
16:19 Demirtaş’tan deprem mesajı
16:18 Elazığ Valiliği HDP’li belediyenin yardımını geri çevirdi
16:03 MSD: Kobanê'nin özgürleştirilmesi özgürlük tarihinde önemli bir noktadır
15:26 'Sol hareketler İslamiyet'e Avrupa merkezli bakarak dışlıyor'
15:01 Enkaz altında cansız çıkarılan 2 kişi defnedildi
15:01 Elazığ Valiliği'nden köy muhtarlarına: AFAD dışında gelen yardımları kabul etmeyin
14:53 AN-YAKAYDER İzmir’de şube açtı
14:42 Siirt’te öğrenci yurdun duvarları sıvayla kapatılıyor
14:34 Tepkiler üzerine Aydın tedavi altına alındı
13:29 Silopi Belediyesi'nden depremzedeler için kampanya
13:26 HDP Elazığ heyeti: Yardımlar AKP'li başkanların yakınlarına gitti
13:24 Kılıçdaroğlu: Bu günlerde polemiklerden uzak durmak lazım
13:03 DTSO ve DTB'den yardım kampanyası
12:48 Elazığ'da 4 kişinin daha cenazesine ulaşıldı
12:35 Depremde yaşamını yitirenlerin sayısı 35’e yükseldi
12:29 Sarı basın kartlarının iptal edilmesi Meclis gündemine taşındı
12:09 Dayanışma için yardım kampanyası başlatıldı
11:22 BM'den Elazığ mesajı
11:21 Parası yok diye ameliyatlı haliyle sokağa bıraktılar
11:11 Erdoğan eleştirel paylaşımlarda bulunanları hedef aldı
10:27 Fendik ailesi adalet istiyor
10:17 30 evin yıkıldığı mahalleye çadır vermediler