Bingöl’de Ermenilerin izleri bir bir siliniyor

img

BİNGÖL – Bingöl’de Ermeni Soykırımı’ndan geriye kalan kültürel zenginlikler bir bir siliniyor. İbadet yerlerinin çoğu yıkılırken, ayakta durmayı başaran yapılar ise ahır olarak kullanılıyor.  

Bingöl’ün Kiğı, Sancak, Adaklı ve Solhan ilçelerindeki Ermeni yerleşim yerleri, ibadet merkezleri ve tüm kültürel zenginliklerin izleri dahi siliniyor. Birçok yapı ya yıkılmış ya da farklı bir yapıya dönüştürülmüş.
 
YAPILAR AHIR OLARAK KULLANILMIŞ 
 
Bazı yapıların ise kitabeleri yerinden sökülmüş, ahır olarak kullanılmış ya da kapısına kilit vurulmuş. Bölgede Ermenilerden kalan çeşmeler kullanılıyor sadece. Ermenilerin yerleşim yerlerinden biri olan Adaklı ilçe merkezinde bulunan ve yapım tarihi bilinmeyen kilise, kentteki yıkılmayan kiliselerden biri. Yapının yanına bir camii ve üzerine bir Kuran kursu inşa edilmiş. İlçe halkı tarafından sadece bir zamanlar Ermenilerin ibadet yeri olarak kullanıldığı bilinen yapının adı ise bilinmiyor. Kilisenin tek katlı olduğu düşünülüyor. 
 
Kilisenin hemen altında 3 gözü olan bir de çeşme bulunuyor. Su kaynağının nereden geldiği bilinmeyen çeşmenin yan tarafında bir kapı bulunduğu ve kapıdan girildiğinde içeride bir odanın olduğu görülüyor. Bölge halkı buranın soğuk hava deposu olarak kullanılmış olabileceğini düşünüyor. Kilise ile çeşme birbirine bitişik durumda. Çeşme suyu bu kilisenin altından geçiyor.
 
KİTABESİ SÖKÜLMÜŞ
 
Artık yerinde bulunmayan kilisenin kitabesinin yeri tahta ile kapatılmış. İlçe merkezinde 2 ayrı yerde daha kilisenin olduğu; ama zamanla korunmadığı için yıkıldığı, sadece buranın ayakta kaldığı biliniyor.
 
Bölge halkı kilisenin yıkılan yerlerinin defineciler tarafından tahrip edildiği, ancak cami yapıldıktan sonra bu yapıya bir daha dokunulmadığını aktardı. Defineciler, Ermenilerden kalan tarihi yapıları sık sık ziyaret etmiş olmalılar ki adres sorduğumuz bir yurttaşın bize “Define mi arıyorsunuz orada ?” sorusuyla karşılaşıyoruz. Gazeteci olduğumuzu inandıramasak da kilisede altın bulmamız durumunda 2 altını da kendisiyle paylaşmamızı istedikten sonra bize yolu tarif ediyor.  Yol boyu görünen çeşmeler ile bazı evlerin taşları ve mimarileri, Ermenilerin bu topraklarda uzun yıllar yaşadıklarını gösteriyor. 
 
CERMAĞ’DAN ÇANAKÇI’YA SİLİNEN ERMENİ İZLERİ
 
Daha sonra Adaklı’da, Ermenilerin Cermağ dedikleri, daha sonra Zermağ olarak değiştirilen, halk arasında Yel Değirmeni olarak bilinen köye gidiyoruz. Ermeni yerleşkesi olan Zermağ’da, bir Ermeni Kilisesi bulunuyor. Kilisenin etrafındaki yerleşim yeri ise terk edilmiş.  Zermağ’da 1980’de toprak kayması sonucu toprak altında kalan aynı aileden 10 kişinin yaşamını yitirmesi sonucu köyün boşaltıldığını öğreniyoruz.  
 
19’uncu yüzyılda 100 hanesi Ermenilerden, 15 hanesi de Kürtlerden oluşan Zermağ’daki Ermeni Kilisesi, Bingöl’de ayakta duran sayılı kiliselerden biri. Ancak kilise bir harabeyi andırıyor.  Ermenilerin sürgüne gönderilmesinden sonra bir süre definecilerin uğrak yeri olan kilise, temellerindeki kazılardan kaynaklı şimdi yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya. 
 
Kilise uzun yıllar köyde yaşayan Müslümanlar tarafından ahır olarak kullanılıyor. Köyün boşaltılmasıyla birlikte kilise harabeye dönmüş bir vaziyette duruyor.    
 
YARASA YUVASI OLMUŞ BİR KİLİSE
 
Defineciler tarafından delik deşik edilen kilisede şimdilerde binlerce yarasa yuva yapmış. Kilisenin sütunları ayakta duruyor ancak sütunların ve duvar diplerinin kazılması kiliseyi yıkılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmış. Heyelandan sonra yakın bir köye taşınan köylüler, ısrarla kilisenin bir sahibinin olduğunu belirtiyor. Daha sonra kiliseye yakın bir noktada evi olanlar ve oralara ürün eken bazı köylülerin kilise üzerinde hak iddiasında bulunduğunu öğreniyoruz. 
 
Köyde Ermenilere ait 10’a yakın ev bulunuyor. Yıkık durumda olan evler dışında bir de kümbet bir ev var. 4 penceresi olan yapının içindeki mezar dikkatimizi çekiyor. Yusuf Harputi adında bir alime ait olan türbe, Ermeni mezarlığının üzerine yapılmış.
 
Yıkılmaya yüz tutmuş bir başka kilise de Kiğı ilçesinde. Ermeni tehcirinden sonra yine hayvanların barındığı, kitabesi olmayan, sadece adının Surp Kevork olduğu bilinen kilise, 3 yıldır onarılmayı bekliyor.
 
VALİLİK RESTORE EDİLECEK DEDİ, 3 YIL OLDU
 
Uzun yıllar kaderine terk edilen Surp Kevork Kilisesi için 2015 yılında Bingöl Valiliği’nden önceki yıllarda yapılan açıklamada, kentin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Çanakçı köyündeki Surp Kevork Ermeni Kilisesi’nin, Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun aldığı karar doğrultusunda, kısa bir süre içerisinde restore edileceği bilgisi paylaşıldı. Valilik, Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu’nun 31 Mayıs 2008 tarih ve 973 sayılı kararı ile Çanakçı Köyü Kilisesi adıyla tescil edildiğini, mülkiyetinin Maliye Hazinesi’ne kayıtlı söz konusu kiliseyle ilgili olarak, 2013 yılında köy muhtarının kilisenin koruma altına alınmasına dair dilekçenin değerlendirildiğini ve 2016 yılında restorasyonun başlayacağını belirtti. Ancak aradan geçen 3 yıla rağmen kilisede bir çalışma yapılmazken, her geçen gün biraz daha tahrip edilen kilise yok olmak üzere.
 
KURUL: BİZ DEĞİL, VALİLİK İLGİLENİYOR
 
Konuya ilişkin ulaştığımız Erzurum Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu ise Bingöl’deki tarihi yapılarla ilgili sadece tescil etme ve proje sunma yetkililerin olduğunu, tarihi yapıları restore etmek için bütçelerinin olmadığını, bu yetkinin Bingöl Valiliği’nde olduğu bilgisini aktardı.
 
MA / Arjin Dilek Öncel-Aydın Atay

Diğer başlıklar

30/11/2019
09:06 DTK Eşbaşkanı Öztürk: Demokratik mücadeleyi engelleyemeyecekler
09:06 HDP önünde bekletilen profiller
09:04 Gentes işçileri: Sokakta kalsak bile direnişe devam edeceğiz
09:02 'İntiharlar ekonomik krizin patlak vermiş halidir'
09:02 HDP'li vekil Dede: Ulusal birliğe her zamankinden daha yakınız
09:00 30 KASIM 2019 GÜNDEMİ
00:22 Diyarbakır’da sebze meyve halinde patlama: 1 ölü, 2 yaralı
29/11/2019
23:26 Evleri basılan muhabirlerimiz İstanbul Emniyeti’nde tutuluyor
22:27 Af Örgütü: İran'da ölü sayısı 161’e yükseldi
22:22 Antep’te işverenden sendikaya üye olan işçilere tehdit
21:32 Batman Gençlik Meclisi şölen düzenledi
21:19 2020 yılı bütçesi Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edildi
21:07 Urfa'da suya yüzde 20 zam
20:02 Adana'da da Alevilerin evleri işaretlendi
19:54 Antikapitalist öğrenciler: İklimi değil sistemi değiştir
19:31 Tahir Elçi anısına ‘Görülmüştür’ film gösterimi
19:24 ‘Aether’ belgeselinin gösterimi yapıldı
19:11 Hakkari’de gösteri ve eylem yasağı 15 gün daha uzatıldı
18:41 Suriye Anayasası çalışmaları tıkandı
18:11 Polis tartıştığı kişileri darp ederek gözaltına aldı
18:07 Af Örgütü: Hak savunucusu kadınlar saldırıya uğruyor
17:52 Ankara’da gözaltına alınan 14 kişi serbest bırakıldı
17:24 Adalet Nöbeti’nde Tahir Elçi anıldı
17:12 Bakırköy Cezaevi’nde koğuşlara baskın: Tutuklular darp edildi
17:04 Erdoğan'dan Macron'a sert sözler: Önce beyin ölümünü kontrol ettir
16:57 HDP'lilerin gözaltı süreleri uzatıldı
16:57 5 Haziran davasında ağırlaştırılmış müebbet istemi
16:55 HDP’li Kenanoğlu: Ayrımcılık tarifinde yeni bir çığır açtık
16:17 KESK 2020 bütçesine ilişkin taleplerini dile getirmek için alanlara çıkacak
16:06 Yeşiller ve Sol Gelecek Partisi: İklimi değil, sistemi değiştirelim!
15:51 5 Haziran davasında sanık avukatı müşteki avukatlara saldırdı
15:28 Berfin Özek’in avukatı: Eylemin gerçek karşılığı olan ceza verilsin
15:26 Kubilay: HDP zulme boyun eğmeyecek
15:11 Gözaltında beyaz tülbentlerine el konuldu
14:51 Ceren Damar davası ertelendi: Sanık 'tasarlayarak öldürmek'ten de cezalandırılmalı
14:34 Demirtaş beraat etti
13:54 Duvarlarına 'Defol Alevi' yazılan aile: Endişeliyiz
13:47 DTK davasında 8 tutukluya tahliye
13:24 Van’da 5 genç tutuklandı
13:15 Dağıttıkları bildiri nedeniyle tutuklanan 7 kişinin serbest bırakılması istendi
12:57 Meslek örgütleri 6331 sayılı İSİG Kanunu'nu masaya yatırdı
12:09 Aileler İmralı’ya gitmek için başvuru yaptı
12:09 HDP MYK'si toplandı
11:55 Damar'ı katleden sanığa ağırlaştırılmış müebbet istemi
11:52 AYM, kamuya girişte güvenlik soruşturması şartı arayan düzenlemeyi iptal etti
11:21 Van Valiliği’nden yasak itirazına bilindik cevap: Tekçi ve sadist yaklaşım
11:09 'Asimilasyonun önüne geçmek için birlikte hareket edilmeli'
11:07 Gezici Festival 25’inci yolculuğu başladı
11:02 Muhabirimiz Altan'ın gözaltı süresi 4 gün daha uzatıldı
11:01 CNN Türk ‘havayı kirletme iznini’ savundu
10:43 'Yakıt ihalesi iptal edilen 17 ilçede okullar ısıtmadan yoksun kaldı' iddiası
10:40 Van'da Arjen Arî Şiiri konuşulacak
10:14 Ceren Damar davası öncesi kadınlar adliye önünden seslendi
10:01 Şırnak ve Diyarbakır’da gözaltılar
09:48 Diyarbakır’da sis etkisi
09:46 Belediye Başkanı'nın ‘düşme riski’ne karşı kayyum atadılar
09:03 Cizre yasağındaki ölümler: İçişleri Bakanlığı hakkındaki 59 başvuruya ret
09:00 Rektör şoförünü İletişim Fakültesi Sekreterliği’ne atadı
09:00 Doç. Dr. Yılmaz: İçişleri Bakanlığı suç işliyor
09:00 ‘Suriye’de Hristiyanların hedef alınmasının nedeni göçe zorlamak’
09:00 ‘Hiçbir şey bu keyfi uygulamaları meşrulaştıramaz’
09:00 Çarşiya Şewitî esnafı: Kentin kalbini söküp attılar
09:00 29 KASIM 2019 GÜNDEMİ
08:20 Tahir Elçi Fotoğraf Sergisi’ne izin verilmedi
28/11/2019
23:59 DW'nin Conflict Zone programı sunucusundan Kalın’a: Belki siz de yargılanırsınız
23:44 Yarınki BUDO seferleri iptal edildi
22:57 Polis aracı ile işçi servisi çarpıştı: 7 yaralı
22:30 Kadınlar ‘İş yaşamında kadın olmak’ panelinde bir araya geldi
22:00 AP’den ‘İstanbul Sözleşmesi uygulansın’ çağrısı
21:52 ‘Pişmanım’ dedi, serbest kaldı
21:40 Arnavutluk’taki depremde ölü sayısı 45’e yükseldi
20:23 Nusaybin Davası’nda 4 tutukluya ceza yağdı
20:18 Kocaeli’nde HDP PM üyesi Bülent Uyguner tutuklandı
20:03 Antalya’da 2, Muş’ta bir tutuklama
19:49 ‘Bağdat ile Kürdistan Bölgesi arasındaki anlaşma bölgenin yararına’
19:31 İstanbul'da su fiyatına zam teklifi reddedildi
19:12 Diyarbakır’da gözaltına alınan 12 kişi serbest bırakıldı
18:45 Dink Davası’nda 'MİT dinlenmeli' kararı yeniden değerlendirilecek
17:26 Meteoroloji’den ‘kuvvetli yağış’ uyarısı
17:08 Gözaltına alınan Gazeteci Öksüz serbest bırakıldı
16:54 Ağrı’da 5 kişi tutuklandı
16:50 Öztürk: Kimse bizi tutuklama ve gözaltılarla korkutamaz
16:16 Kızı ve 2 çocuğa cinsel istismarla suçlanan sanığa 66 yıl hapis
16:15 Teslim Töre binlerce kişi tarafından son yolculuğuna uğurlandı
16:10 Erdoğan: Hayatımızın merkezine dinimizin hükümlerini yerleştireceğiz
16:09 'Suç oluşturma şüphesiyle' gözaltına alınan gençler serbest
15:48 İYİ SEN: Hakkımız olandan vazgeçmeyeceğiz
15:45 Amedspor: İçişleri Bakanı kulübümüzü kriminalize ediyor
15:34 Ölümünün 4'üncü yılında anıldı: Elçi'nin yarım kalan mücadelesi devam edecek
15:21 Canısı'yı öldürmeye kalkışan erkek hakkında ceza ehliyet raporu istenildi
15:20 'Adaletin yolu bu topraklarda Roboski'den geçer'
14:53 Gözaltılara tepki: Düşünce, ifade ve toplanma özgürlüğü suç sayılamaz
14:52 Gazeteci Yasul, Kırkaya, Paksoy ve Keleş’e ceza
13:47 Sobadan sıçrayan kıvılcımlar yangına yol açtı
13:47 HDP'li eski vekil Birtane'ye 15 yıl hapis istemi
13:40 Yapıcı: Kanal İstanbul tüm canlılar için yok olma projesidir
13:36 Tahir Elçi 4’üncü yılında anılıyor
13:35 Çorlu’da oğlunu kaybeden anneden Bakan’a mektup: İnsan güvenliği için ne yaptınız?
13:33 Yönetmen Altay'ın yargılandığı duruşma mütalaa hazırlanması için ertelendi
13:24 HDP Ankara İl Örgütü’nden kongre çağrısı